Boswellia dla kobiet: czy są szczególne aspekty

Boswellia to żywica drzewa kadzidłowego, którą w ajurwedzie wykorzystuje się od tysiącleci, a dziś sprzedaje jako «naturalny przeciwzapalny» suplement na stawy. Kobiety sięgają po nią częściej, bo częściej mają chorobę zwyrodnieniową stawów i choroby autoimmunologiczne. Redakcja sprawdziła, które dane dotyczą kobiet, czym ekstrakt różni się od «zwykłej żywicy» i kiedy Boswellii lepiej nie przyjmować.

Czym jest Boswellia i jak działają kwasy bosweliowe

Boswellia piłkowana (Boswellia serrata) to drzewo rosnące w Indiach i na Bliskim Wschodzie. Jego żywica gumowata, znana jako kadzidło indyjskie, zawiera grupę związków triterpenowych — kwasy bosweliowe. Za najlepiej zbadany z nich uważa się kwas 3-O-acetylo-11-keto-β-bosweliowy (AKBA).

Przegląd H. Ammona (2006) opisuje główny mechanizm: kwasy bosweliowe hamują enzym 5-lipoksygenazę, który uczestniczy w syntezie leukotrienów — mediatorów zapalenia. Tym Boswellia różni się od zwykłych NLPZ, które działają głównie na cyklooksygenazę i syntezę prostaglandyn.

Ponadto w eksperymentach kwasy bosweliowe wpływały na układ dopełniacza, produkcję cytokin i enzymy niszczące chrząstkę. Większość tych danych uzyskano in vitro lub na zwierzętach, dlatego przenoszenie ich na człowieka wymaga ostrożności.

Kluczowy problem to biodostępność. Kwasy bosweliowe słabo się wchłaniają, dlatego nowoczesne standaryzowane ekstrakty wzbogaca się w AKBA lub tworzy specjalne formy (z fosfolipidami, na bazie lipidowej). Skuteczność «surowej» żywicy i standaryzowanego ekstraktu może się znacznie różnić.

Dlaczego temat jest istotny właśnie dla kobiet

Mechanizm działania Boswellii nie zależy od płci: kwasy bosweliowe nie mają aktywności hormonalnej. Jednak kilka stanów, przy których ludzie szukają «naturalnego przeciwzapalnego» wsparcia, znacznie częściej występuje u kobiet.

Chorobę zwyrodnieniową stawów kolanowych i stawów ręki częściej diagnozuje się u kobiet, zwłaszcza po menopauzie. Reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń rumieniowaty układowy i inne choroby autoimmunologiczne również są przeważnie kobiece. Właśnie dlatego wśród kupujących suplementy na stawy znaczną część stanowią kobiety.

Trzeba podkreślić: przy chorobach autoimmunologicznych Boswellia nie może zastąpić terapii podstawowej, którą przepisuje reumatolog. Rezygnacja z leków na rzecz suplementu może prowadzić do nieodwracalnego niszczenia stawów.

Marketing czasem proponuje też Boswellię przy bólu menstruacyjnym, powołując się na działanie przeciwzapalne. Bezpośrednich badań klinicznych, które by to potwierdzały, redakcja nie znalazła.

Choroba zwyrodnieniowa stawów: co pokazały badania

Jedno z pierwszych randomizowanych badań z kontrolą placebo, N. Kimmatkara i współautorów (2003), z udziałem niewielkiej grupy pacjentów z chorobą zwyrodnieniową kolana, wykazało zmniejszenie bólu, obrzęku i poprawę zginania stawu przy ekstrakcie Boswellii.

K. Sengupta i współautorzy (2008) badali ekstrakt wzbogacony w AKBA (5-Loxin) i odnotowali zależne od dawki zmniejszenie bólu oraz poprawę funkcji według skali WOMAC, a także obniżenie aktywności enzymu MMP-3 w płynie stawowym.

Metaanaliza H. Yu i współautorów (2020) podsumowała badania randomizowane i doszła do wniosku, że Boswellia i jej ekstrakty zmniejszają ból i sztywność oraz poprawiają funkcję stawu przy chorobie zwyrodnieniowej. Zarazem autorzy zaznaczyli niewielką liczbę i ograniczoną jakość badań, z których część finansowali producenci.

Międzynarodowe wytyczne OARSI i ACR nie zalecają Boswellii z powodu niedostatku danych. Dla kobiety z chorobą zwyrodnieniową stawów suplement może być uzupełnieniem ćwiczeń i kontroli wagi, ale nie ich zastąpieniem.

Ciąża, laktacja i stany hormonalne

Brak jest wysokiej jakości badań bezpieczeństwa Boswellii w ciąży. W medycynie tradycyjnej niektóre rodzaje żywicy uważano za zdolne pobudzać menstruację i ukrwienie narządów miednicy mniejszej, dlatego w ciąży ich unikano. Naukowo tych obaw nie zweryfikowano, ale stanowią one dodatkowy powód do ostrożności.

Podczas karmienia piersią również nie wiadomo, czy kwasy bosweliowe przenikają do mleka i w jakiej ilości. Dlatego redakcja nie zaleca przyjmowania Boswellii kobietom w ciąży i karmiącym bez bezpośredniego zalecenia lekarza.

Kobiety planujące ciążę powinny wziąć pod uwagę, że większość badań Boswellii trwała tylko kilka miesięcy. Brak jest danych o wpływie na płodność człowieka, a efekty u zwierząt nie zawsze przenoszą się na ludzi.

Co do menopauzy i terapii hormonalnej, nie opisano bezpośrednich interakcji z estrogenami czy progestagenami. Jednak kobiety przyjmujące kilka leków powinny każdy nowy suplement uzgodnić z lekarzem.

• Ciąża — przyjmowanie niezalecane z powodu braku danych.
• Laktacja — przyjmowanie wyłącznie na zalecenie lekarza.
• Choroby autoimmunologiczne — wyłącznie jako uzupełnienie terapii podstawowej.
• Przyjmowanie antykoagulantów — obowiązkowa konsultacja.

Bezpieczeństwo, interakcje i jakość ekstraktu

W badaniach klinicznych standaryzowane ekstrakty Boswellii były dobrze tolerowane. Najczęstsze działania niepożądane to żołądkowo-jelitowe: nudności, zgaga, biegunka, ból brzucha. Rzadziej opisywano reakcje alergiczne, zwłaszcza kontaktowe zapalenie skóry przy stosowaniu miejscowym.

Dane o wpływie kwasów bosweliowych na enzymy cytochromu P450 i transportery leków są przeważnie laboratoryjne, ale dają podstawy do ostrożności przy przyjmowaniu leków o wąskim oknie terapeutycznym. Osoby przyjmujące warfarynę i inne antykoagulanty czy leki przeciwpłytkowe powinny poradzić się lekarza.

Jakość produktu to krytycznie ważny czynnik. Zawartość kwasów bosweliowych w żywicy zależy od gatunku drzewa, miejsca i czasu zbioru. Dlatego rzetelni producenci podają standaryzację: procent całkowitych kwasów bosweliowych i osobno AKBA.

W badaniach klinicznych choroby zwyrodnieniowej stosowano standaryzowane ekstrakty w dawkach od około 100 do kilkuset miligramów dziennie, zależnie od stopnia wzbogacenia. Dla zwykłego suplementu rozsądnie jest trzymać się dawkowania odpowiadającego badaniom konkretnego ekstraktu i oceniać efekt po 8–12 tygodniach.

Wnioski redakcji

Boswellia nie ma specyficznie «kobiecego» działania, ale kobiety częściej mają stany, przy których się ją stosuje, zwłaszcza chorobę zwyrodnieniową stawów i choroby autoimmunologiczne.

Dla choroby zwyrodnieniowej kolana jest kilka pozytywnych badań randomizowanych i metaanaliza, jednak jakość dowodów jest ograniczona, a wytyczne kliniczne na razie nie zalecają Boswellii.

W ciąży i podczas laktacji od Boswellii lepiej się powstrzymać, a przy chorobach autoimmunologicznych nie zastępuje ona leczenia podstawowego. Ważne jest, by wybierać standaryzowany ekstrakt i uzgadniać przyjmowanie z lekarzem przy stosowaniu innych leków.

Polecamy również przeczytać materiały redakcji o Boswellii po 40. roku życia, o kurkuminie przy bólu stawów oraz o MSM dla kobiet.

Bibliografia

1. Ammon HPT. Boswellic acids in chronic inflammatory diseases. Planta Med. 2006;72(12):1100–1116.
2. Siddiqui MZ. Boswellia serrata, a potential antiinflammatory agent: an overview. Indian J Pharm Sci. 2011;73(3):255–261.
3. Kimmatkar N, Thawani V, Hingorani L, Khiyani R. Efficacy and tolerability of Boswellia serrata extract in treatment of osteoarthritis of knee – a randomized double blind placebo controlled trial. Phytomedicine. 2003;10(1):3–7.
4. Sengupta K, Alluri KV, Satish AR, et al. A double blind, randomized, placebo controlled study of the efficacy and safety of 5-Loxin for treatment of osteoarthritis of the knee. Arthritis Res Ther. 2008;10(4):R85.
5. Yu G, Xiang W, Zhang T, et al. Effectiveness of Boswellia and Boswellia extract for osteoarthritis patients: a systematic review and meta-analysis. BMC Complement Med Ther. 2020;20(1):225.
6. Bannuru RR, Osani MC, Vaysbrot EE, et al. OARSI guidelines for the non-surgical management of knee, hip, and polyarticular osteoarthritis. Osteoarthritis Cartilage. 2019;27(11):1578–1589.