GHRP-6 a sen

Największy wyrzut hormonu wzrostu u dorosłego człowieka następuje w pierwszych godzinach snu nocnego. Nic dziwnego, że sekretagogi GH, zwłaszcza GHRP-6, często reklamuje się jako środki «na głęboki sen». Redakcja przeanalizowała, co naprawdę wiadomo o wpływie GHRP-6 i innych grelinomimetyków na architekturę snu i dlaczego dane te są bardziej złożone, niż się wydaje.

Sen a hormon wzrostu: podstawowa fizjologia

Już w latach 60. badania Takahashiego i współautorów pokazały, że u zdrowych dorosłych największy impuls hormonu wzrostu przypada na początek snu nocnego i zbiega się z pierwszym epizodem snu wolnofalowego, czyli głębokiego. Od tego czasu związek ten potwierdzono w wielu pracach.

Przegląd Van Cauter, Plata i Copinschiego (1998) podsumował dane o współzależności snu i osi somatotropowej. Większość dobowego wyrzutu GH u mężczyzn zachodzi właśnie podczas snu, a deprywacja snu lub jego fragmentacja zmniejszają nocne wydzielanie hormonu.

Związek ten jest prawdopodobnie dwukierunkowy. Podwzgórzowy hormon uwalniający GH (GHRH) nie tylko stymuluje przysadkę, ale i sam sprzyja snowi wolnofalowemu, natomiast somatostatyna działa przeciwnie. Dlatego zmiany w tym układzie mogą wpływać zarówno na hormon, jak i na strukturę snu.

Z wiekiem zarówno sen wolnofalowy, jak i nocny wyrzut GH znacznie się zmniejszają. Właśnie ta obserwacja zrodziła hipotezę, że stymulacja osi GH może «odmładzać» sen. Jednak korelacja nie oznacza, że sztuczne podwyższenie GH automatycznie pogłębi sen.

Co pokazało badanie GHRP-6 podczas snu

Bezpośrednich badań GHRP-6 i snu jest niewiele. Najczęściej cytuje się pracę Frieboesa i współautorów (1995), w której zdrowym mężczyznom podawano GHRP-6 wieczorem i rejestrowano polisomnografię wraz ze wskaźnikami hormonalnymi.

W badaniu tym GHRP-6 zgodnie z oczekiwaniami nasilał nocne wydzielanie GH, ale też podwyższał poziomy ACTH i kortyzolu. Co do architektury snu autorzy donieśli o zwiększeniu udziału drugiego stadium snu, natomiast wyraźnego pogłębienia snu wolnofalowego nie zaobserwowano.

Wynik jest ważny, bo obala proste równanie «więcej GH — głębszy sen». Chociaż GHRP-6 wpływał na sen, charakter tego wpływu różnił się od efektu GHRH, który w podobnych eksperymentach sprzyjał właśnie snowi wolnofalowemu.

Ograniczenia tych danych są oczywiste: mała próba, jednorazowe podanie, wyłącznie zdrowi młodzi mężczyźni. Jak zachowuje się sen przy wielokrotnym stosowaniu, u kobiet, u osób starszych czy z zaburzeniami snu, z badań GHRP-6 nie wiadomo.

Grelina i ibutamoren: dane o pokrewnych związkach

Ponieważ GHRP-6 działa na receptor greliny, warto porównać go z naturalnym hormonem. W badaniu Weikel i współautorów (2003) podanie greliny zdrowym mężczyznom zwiększało udział snu wolnofalowego i wyrzut GH. Czyli w tym eksperymencie grelina działała na sen inaczej niż GHRP-6.

Inny przykład — doustny agonista tego samego receptora ibutamoren (MK-677). W pracy Copinschiego i współautorów (1997) jego przyjmowanie przez tydzień wiązało się ze zwiększeniem czasu trwania czwartego stadium snu u młodych mężczyzn oraz fazy snu REM w obu badanych grupach wiekowych.

Rozbieżności między związkami można tłumaczyć różną farmakokinetyką, dawkami, porą podania i wpływem na osie stresu. Trzeba też pamiętać, że badania snu są technicznie trudne, mają małe próby i nie zawsze są odtwarzalne.

Dla praktyki wynika z tego jedno: nawet w obrębie jednego receptora różne substancje mogą różnie wpływać na sen. Przenoszenie wyników z greliny czy ibutamorenu na GHRP-6 jest nieuprawnione.

Kortyzol, apetyt i tryb nocny

Podwyższenie kortyzolu po GHRP-6 to ważny szczegół. Kortyzol jest w normie najniższy na początku nocy i rośnie nad ranem. Sztuczne podwyższenie kortyzolu w pierwszej połowie nocy teoretycznie kłóci się z rytmem fizjologicznym i może wpływać na jakość snu oraz samopoczucie.

Drugi czynnik — apetyt. Wyraźna stymulacja głodu, charakterystyczna dla GHRP-6, może skłaniać do późnych przekąsek. Wieczorne przejadanie się, zwłaszcza tłustym i węglowodanowym jedzeniem, wiąże się z gorszą jakością snu i dyskomfortem w przewodzie pokarmowym.

Trzeci — wpływ jedzenia na odpowiedź GH. Wysoka glukoza i insulina hamują wydzielanie GH, więc późna kolacja może zniweczyć wszelkie teoretyczne korzyści dla nocnego szczytu hormonu.

Wreszcie nie należy ignorować efektu oczekiwania. Gdy ktoś wierzy, że dany środek poprawia sen, subiektywne oceny jakości snu często rosną nawet bez obiektywnych zmian w polisomnografii. Dlatego opinie użytkowników nie mogą zastąpić badań kontrolowanych.

Co naprawdę poprawia sen i wydzielanie GH

Najlepiej udokumentowane sposoby wspierania zarówno snu głębokiego, jak i nocnego wydzielania GH to podstawowa higiena snu. Nie mają one hormonalnych działań niepożądanych i nie są zakazane przez przepisy antydopingowe.

• Regularny tryb z jednakową porą zasypiania i budzenia się.
• Wystarczający czas snu: dla większości dorosłych nie mniej niż 7 godzin.
• Lekka kolacja na kilka godzin przed snem, bez przejadania się.
• Chłodna, ciemna i cicha sypialnia.
• Ograniczenie kofeiny w drugiej połowie dnia i alkoholu wieczorem.
• Regularne treningi, ale nie bezpośrednio przed snem.

Jeśli problemy ze snem trwają tygodniami, warto zgłosić się do lekarza. Za bezsennością, częstymi wybudzeniami czy sennością w ciągu dnia mogą stać obturacyjny bezdech senny, zaburzenia lękowe, zaburzenia endokrynologiczne lub działania niepożądane leków.

Osobno zaznaczmy: nadmiar hormonu wzrostu, jak w akromegalii, wiąże się ze zwiększonym ryzykiem bezdechu sennego z powodu zmian tkanek miękkich górnych dróg oddechowych. To kolejny argument przeciwko nieuzasadnionej stymulacji osi GH.

Samodzielne stosowanie GHRP-6 dla poprawy snu nie ma poparcia w dowodach i wiąże się z ryzykiem hormonalnym i metabolicznym opisanym powyżej.

Wnioski redakcji

Związek między snem a hormonem wzrostu jest realny: główny szczyt GH u dorosłych przypada na pierwszy epizod snu głębokiego. Ale nie wynika stąd, że stymulacja GH pogłębia sen.

Jedyne znane badanie polisomnograficzne GHRP-6 wykazało podwyższenie GH, kortyzolu i udziału drugiego stadium snu bez wyraźnego zwiększenia snu wolnofalowego. Dane o grelinie i ibutamorenie różnią się i nie można ich przenosić na GHRP-6.

Niezawodne sposoby poprawy snu to tryb, odżywianie i leczenie przyczyn zaburzeń, a nie sekretagogi.

Polecamy również przeczytać nasze artykuły «Ipamorelina a sen», «GHRP-6 a metabolizm węglowodanów» oraz «Działania niepożądane GHRP-6».

Bibliografia

1. Takahashi Y, Kipnis DM, Daughaday WH. Growth hormone secretion during sleep. J Clin Invest. 1968;47(9):2079–2090.
2. Van Cauter E, Plat L, Copinschi G. Interrelations between sleep and the somatotropic axis. Sleep. 1998;21(6):553–566.
3. Frieboes RM, Murck H, Maier P, et al. Growth hormone-releasing peptide-6 stimulates sleep, growth hormone, ACTH and cortisol release in normal man. Neuroendocrinology. 1995;61(5):584–589.
4. Weikel JC, Wichniak A, Ising M, et al. Ghrelin promotes slow-wave sleep in humans. Am J Physiol Endocrinol Metab. 2003;284(2):E407–E415.
5. Copinschi G, Leproult R, Van Onderbergen A, et al. Prolonged oral treatment with MK-677, a novel growth hormone secretagogue, improves sleep quality in man. Neuroendocrinology. 1997;66(4):278–286.
6. World Anti-Doping Agency. The Prohibited List. Montreal: WADA; актуальне видання.