Ostaryna (MK-2866) czy sterydy anaboliczne: porównanie ryzyka

Ostarynę często przedstawia się jako «bezpieczną alternatywę dla sterydów»: rzekomo nie aromatyzuje się, nie szkodzi prostacie ani włosom, a tłumienie hormonów jest «minimalne». Redakcja porównała ryzyko ostaryny i klasycznych sterydów anabolicznych według głównych układów organizmu — i osobno przeanalizowała, na ile porównywalne są same dane, na których opierają się takie wnioski.

Dlaczego to porównanie jest nieuprawnione od początku

Sterydy anaboliczne to duża grupa substancji o różnych właściwościach: od testosteronu i nandrolonu po doustne 17-alfa-alkilowane pochodne. Porównywanie ostaryny ze «sterydami w ogóle» jest jak porównywanie jednej marki samochodu z całym parkiem pojazdów. Ryzyko testosteronu w dawkach zastępczych i, dajmy na to, długotrwałego przyjmowania doustnych sterydów w dużych dawkach różni się kardynalnie.

Drugi problem to dawki. Badania kliniczne ostaryny prowadzono z dawkami 1–3 mg na dobę przez kilka miesięcy. Natomiast najpełniejsze dane o szkodliwości sterydów uzyskano od osób, które latami stosowały ponadfizjologiczne dawki kilku preparatów jednocześnie. Często porównuje się zatem «minimalnie zbadany reżim kliniczny» jednego preparatu z «najcięższymi scenariuszami» drugiego.

Trzeci problem to asymetria wiedzy. O sterydach anabolicznych zgromadzono dziesięciolecia obserwacji klinicznych, badań epidemiologicznych, danych sekcyjnych. O ostarynie jest kilka badań randomizowanych trwających do roku i pojedyncze przypadki kliniczne. Brak opisanych długoterminowych następstw ostaryny jest skutkiem tego, że nikt ich nie badał, a nie dowodem bezpieczeństwa.

Mimo tych zastrzeżeń porównanie ma sens na poziomie mechanizmów: możemy ocenić, które ryzyka są wspólne dla wszystkich agonistów receptora androgenowego, a które wiążą się ze strukturą steroidową czy metabolizmem.

Wspólne ryzyko: hormony, lipidy, doping

Każdy agonista receptora androgenowego dostatecznie aktywny, by zwiększać masę mięśniową, działa też na podwzgórze i przysadkę. Mózg «widzi» podwyższoną aktywność androgenową i zmniejsza produkcję hormonu luteinizującego i folikulotropowego. Skutkiem jest obniżenie własnego testosteronu i tłumienie spermatogenezy. Dla sterydów jest to dobrze opisane (Rahnema et al., 2014), dla ostaryny tłumienie hormonów i SHBG odnotowano już w krótkich badaniach klinicznych.

Stopień tłumienia w obu przypadkach zależy od dawki i czasu trwania. Popularne twierdzenie, że ostaryna «nie tłumi» lub «tłumi minimalnie», jest poprawne co najwyżej dla niskich dawek stosowanych w badaniach klinicznych. Dla dawek spotykanych w użyciu nieformalnym brak jest systematycznych danych.

Drugie wspólne ryzyko to lipidy. Obniżenie HDL jest klasycznym efektem androgenów; w badaniu Daltona i współautorów (2011) zaobserwowano je również przy ostarynie. U sterydów, zwłaszcza doustnych, efekt jest często silniejszy, ale kierunek jest ten sam.

Wreszcie z punktu widzenia sportu różnicy nie ma wcale. Zarówno sterydy, jak i SARM, w tym enobosarm, są wpisane na Listę zakazaną WADA, a nowoczesne metody kontroli antydopingowej potrafią wykrywać metabolity ostaryny.

Gdzie ostaryna naprawdę się różni

Realne różnice wiążą się z niesteroidową strukturą. Ostaryna nie jest substratem aromatazy, więc nie przekształca się w estradiol. To usuwa bezpośrednią drogę do efektów estrogenowych, takich jak ginekomastia i zatrzymanie płynów, charakterystycznych dla testosteronu i pochodnych, które się aromatyzują. Jednak tłumienie własnego testosteronu zmienia stosunek hormonów, dlatego nie można całkowicie wykluczyć zaburzenia hormonalnego.

Ostaryna nie przekształca się też w dihydrotestosteron pod wpływem 5-alfa-reduktazy. Teoretycznie zmniejsza to wpływ na prostatę, skórę i mieszki włosowe. W badaniach klinicznych SARM wpływ na prostatę rzeczywiście był mniejszy, niż oczekiwano by od testosteronu, co było jednym z celów opracowania (Narayanan et al., 2018).

Kolejna różnica to forma podania. Ostarynę przyjmuje się doustnie, dlatego nie ma ryzyka związanego z iniekcjami: ropni, infekcji, uszkodzenia nerwów, użycia niesterylnych roztworów. Dla iniekcyjnych sterydów z szarego rynku te powikłania są realne.

Zarazem ważne, by nie przeceniać tych zalet. Brak DHT i efektów estrogenowych nie znosi ani tłumienia osi hormonalnej, ani wpływu na lipidy, ani ryzyka dla wątroby, ani wirylizacji u kobiet.

Wątroba, serce i nieznane następstwa

Wśród sterydów najbardziej hepatotoksyczne są doustne preparaty 17-alfa-alkilowane: wiąże się z nimi cholestazę, plamicę wątroby, gruczolaki. Ostaryna nie ma takiej modyfikacji chemicznej, i przez długi czas przedstawiano to jako argument na rzecz jej bezpieczeństwa dla wątroby.

Jednak w literaturze medycznej pojawiły się opisy przypadków klinicznych polekowego uszkodzenia wątroby związanego z produktami SARM (Flores et al., 2020). Mechanizm nie jest do końca zrozumiały, a część przypadków może być spowodowana zanieczyszczeniami. Jednak dla osoby, która dostała żółtaczki, to słabe pocieszenie: ryzyko jest realne, choć mniej przewidywalne.

Co do serca sytuacja jest jeszcze mniej określona. Dla sterydów anabolicznych udokumentowano przerost lewej komory, obniżenie funkcji skurczowej, przyspieszoną miażdżycę tętnic wieńcowych u długotrwałych użytkowników (Pope et al., 2014). Dla ostaryny takich badań po prostu nie ma. Prawdopodobnie część ryzyka związanego z lipidami będzie wspólna, ale nie da się go ocenić.

Porównanie «ryzyko sterydów jest znane, ryzyko ostaryny nieznane» nie wypada na korzyść ostaryny. Znane ryzyko można kontrolować badaniami i analizami; nieznanego — nie.

Mit o «bezpiecznej alternatywie»

Dlaczego zatem mit o bezpieczeństwie ostaryny jest tak trwały? Redakcja wyróżnia kilka przyczyn:

• Marketing.Sprzedawcy latami nazywali SARM «chemikaliami badawczymi» lub «suplementami», tworząc wrażenie czegoś lżejszego od sterydów.
• Brak igły.Forma doustna jest psychologicznie odbierana jako mniej «poważna».
• Skromne efekty.Słabszy niż u sterydów efekt anaboliczny często błędnie utożsamia się z mniejszą szkodliwością.
• Niedobór danych.Brak opisanych następstw jest odbierany jako ich brak.
• Nieznany skład.Według Van Wagonera i współautorów (2017) produkty pod nazwą SARM często zawierają inne substancje, dlatego realne ryzyko może być i wyższe, i po prostu inne.

Bardziej realistyczne sformułowanie brzmi tak: ostaryna ma inny, a nie bezpieczny, profil ryzyka. Niektóre ryzyka charakterystyczne dla sterydów są u niej mniej wyraźne; inne — takie same; jeszcze inne — nieznane.

Osobie wybierającej między «sterydami» a «ostaryną» redakcja proponuje postawić inne pytanie: czy istnieje potrzeba medyczna jakiegokolwiek androgenu? Jeśli tak — to decyzja lekarza z zastosowaniem zarejestrowanych preparatów i kontroli laboratoryjnej. Jeśli nie — żadnego z wariantów nie można nazwać bezpiecznym.

Natomiast postęp treningowy, zbilansowana dieta z wystarczającą ilością białka, sen i sprawdzone suplementy w rodzaju kreatyny zapewniają wynik bez ryzyka hormonalnego.

Wnioski redakcji

Ostaryna i sterydy anaboliczne dzielą kluczowe ryzyka agonistów receptora androgenowego: tłumienie własnych hormonów i spermatogenezy, obniżenie HDL, wirylizację u kobiet i zakaz w sporcie.

Ostaryna nie aromatyzuje się i nie przekształca w DHT, dlatego pewne efekty sterydów są u niej mniej wyraźne. Jednak dla niej opisano przypadki uszkodzenia wątroby, a długoterminowych danych o sercu i innych narządach brak.

Zatem ostaryna nie jest bezpieczną alternatywą dla sterydów, lecz mniej zbadanym preparatem o innym profilu ryzyka.

Polecamy również nasze materiały o interakcji ostaryny z innymi substancjami, o znanym ryzyku ostaryny dla kobiet oraz o historii opracowania ligandrolu.

Bibliografia

1. Pope HG Jr, Wood RI, Rogol A, et al. Adverse health consequences of performance-enhancing drugs: an Endocrine Society scientific statement. Endocr Rev. 2014;35(3):341–375.
2. Dalton JT, Barnette KG, Bohl CE, et al. The selective androgen receptor modulator GTx-024 (enobosarm) improves lean body mass and physical function in healthy elderly men and postmenopausal women: results of a double-blind, placebo-controlled phase II trial. J Cachexia Sarcopenia Muscle. 2011;2(3):153–161.
3. Rahnema CD, Lipshultz LI, Crosnoe LE, et al. Anabolic steroid-induced hypogonadism: diagnosis and treatment. Fertil Steril. 2014;101(5):1271–1279.
4. Narayanan R, Coss CC, Dalton JT. Development of selective androgen receptor modulators (SARMs). Mol Cell Endocrinol. 2018;465:134–142.
5. Flores JE, Chitturi S, Walker S. Drug-induced liver injury by selective androgen receptor modulators. Hepatol Commun. 2020;4(3):450–452.
6. Van Wagoner RM, Eichner A, Bhasin S, et al. Chemical composition and labeling of substances marketed as selective androgen receptor modulators and sold via the internet. JAMA. 2017;318(20):2004–2010.
7. Kanayama G, Pope HG Jr. History and epidemiology of anabolic androgens in athletes and non-athletes. Mol Cell Endocrinol. 2018;464:4–13.
8. Solomon ZJ, Mirabal JR, Mazur DJ, et al. Selective androgen receptor modulators: current knowledge and clinical applications. Sex Med Rev. 2019;7(1):84–94.